(Μινώταυρος)
του Andrei Zvyagintsev
(κριτική: Καλλιόπη Πουτούρογλου)![]()
Όταν ο Αντρέι Ζβιάγκιντσεφ έπαιρνε την απόφαση να διασκευάσει, ήδη από το 2018, την «Άπιστη σύζυγο» του Κλοντ Σαμπρόλ ( La Femme Ιnfidèle,1969), ήταν σχεδόν βέβαιο ότι η ταινία του δε θα ήταν απλά ένα ψυχολογικό δράμα, μια ακόμη, γεμάτη σασπένς, ιστορία συζυγικής απιστίας. Καθοριστικό υπήρξε γι αυτόν το 2022, όταν ξεκινούσε η γενικευμένη ρωσική επίθεση στην Ουκρανία («η ειδική στρατιωτική επιχείρηση»), οπότε η αρχική ιδέα του ριμέικ έπαιρνε με φόντο τον πόλεμο, μια νέα διάσταση. Συνυφαίνοντας το προσωπικό με το πολιτικό, την οικογενειακή και προσωπική κρίση με την πολιτική διαφθορά, η νέα μετά από εννέα χρόνια ταινία του ρώσου δημιουργού, θα αποκτούσε και επίκαιρα καταγγελτικό ύφος, συνθέτοντας ένα πορτρέτο αυταρχικής εξουσίας και ηθικής κατάρρευσης, συνεχίζοντας έτσι μια πορεία που είχε αρχίσει να διαγράφεται με το Loveless(2017) και νωρίτερα με το Leviathan (2014). Μόνο που εδώ βρισκόμαστε στην κοιλιά ενός άλλου κήτους.
Η εσωτερική αρχιτεκτονική του χώρου: διαφάνεια και συγκάλυψη
«Για μένα, η παρατήρηση αποτελεί την ουσία του κινηματογράφου», η δήλωση αυτή του Ζβιάγκιντσεφ είναι ενδεικτική του κινηματογραφικού του βλέμματος. Η με εξαίρετη ακρίβεια οπτική του είναι αυτή ενός αποστασιοποιημένου και υπομονετικού παρατηρητή που παρεμβαίνει διακριτικά αλλά καίρια στην ιδιωτικότητα των ηρώων του. Πριν ο θεατής έρθει σε επαφή μαζί τους, γνωρίζει τον χώρο στον οποίο κατοικούν. Το φυσικό στοιχείο κυριαρχεί στα πρώτα πλάνα (όπως και στα τελευταία), με μια σύντομη διαδρομή μέσα από ένα δάσος με λίμνη, που οδηγεί στην απομονωμένη μοντερνιστική βίλα ενός εύπορου ζευγαριού. Πίσω από αυστηρά γεωμετρικές κατασκευές με γυάλινες επιφάνειες και μέσα από μεγάλα και αργά πλάνα διαγράφεται η ψυχρή ατμόσφαιρα ενός κλινικά αποστειρωμένου εσωτερικού χώρου, κενού συναισθήματος. Είναι ο χώρος ενός διαλυμένου γάμου που καλύπτει πίσω από την άπλετη διαφάνεια μυστικά και ψέματα. Όπως ακριβώς στον εργασιακό χώρο του επιχειρηματία συζύγου, όπου πίσω από τα γυάλινα διαχωριστικά των γραφείων της εταιρείας παίζονται πολύ πιο σκοτεινά παιχνίδια. Όπως και στο Elena (2011), έτσι και εδώ, η άψογη αρχιτεκτονική των εσωτερικών χώρων, οι σκηνές μιας καθημερινής ρουτίνας και η αισθητική τελειότητα της φωτογραφίας του Krichman καθρεφτίζουν όχι μόνο ένα βαρύ συναισθηματικό τοπίο αλλά και μια αίσθηση αβεβαιότητας ή αόρατης απειλής, που πλανάται πάνω από τους ήρωες.
Η ψυχρή αλαζονεία των προνομιούχων
Το κεντρικό ζευγάρι, ο Γκλεμπ και η Γκαλίνα συμβιώνουν -με τον έφηβο γιο τους- χωρίς ουσιαστικά να συνυπάρχουν, μέσα σε αυτόν τον εύθραυστο αλλά απόλυτα συμμετρικό κόσμο, εμφορούμενοι από μια αγέρωχη αυτοπεποίθηση. Ακόμα κι όταν είναι φυσικώς αδύνατο να κρύψουν τη δυστυχία τους. Υπάρχει σχεδόν κάτι το φαταλιστικό κι εδώ, όπως και σε άλλες ταινίες του Ζβιάγκιντσεφ. Εμποτισμένο με μια γερή δόση ειρωνείας. Σαν οι ήρωες να ακολουθούν έναν κώδικα δεοντολογίας που επιβάλλεται στην τάξη τους. Και δεν πρόκειται μόνο για τα κλασικά σύμβολα status, όπως η οικία ή το αυτοκίνητο. Σε μια από τις πιο χαρακτηριστικές σκηνές της ταινίας, ενός δείπνου της παρέας των «νέων ολιγαρχών» σε ακριβό εστιατόριο, ό,τι διακρίνεται, πέρα από την κουλτούρα του χρήματος, είναι η ανάλαφρη «βαρβαρότητα» που τη συνοδεύει. Αυτή που θα κάνει την εμφάνισή της αργότερα, με διπλό και πολύ αγριότερο τρόπο.
Έγκλημα και Ατιμωρησία
Πώς ένα βραδυφλεγές νουάρ για τη συζυγική απιστία και το έγκλημα εκδίκησης, με σποραδικά στοιχεία χιτσκοκικού σασπένς, μπορεί να αποκτήσει νέες διαστάσεις, όταν ξετυλίγεται με φόντο έναν πόλεμο που φαντάζει μακρινός αλλά βρίσκεται ήδη «προ των πυλών»; Ή όταν διαδραματίζεται μέσα σε ένα κλίμα κυνισμού και πολιτικής διαφθοράς; Όπως και στον αρχαίο ελληνικό μύθο του Μινώταυρου, το θηρίο κι εδώ απαιτεί ανθρωποθυσίες για να θρέψει τις ορέξεις του, την εκδικητική του μανία, τη δική του σκοτεινή δίψα για επιβολή και εξουσία, ενδεχομένως και επιβίωση. Είτε πρόκειται για τον ανύποπτο εραστή της όμορφης συζύγου είτε για τους δεκατέσσερις ανυποψίαστους υπαλλήλους που θα επιστρατευτούν για την επιλεκτική σφαγή, άνθρωποι πάντα θα εξαφανίζονται (όπως και σε άλλες ταινίες του ρώσου δημιουργού) κάτω από το φως της ημέρας. Το αδιόρατο νήμα που συνδέει τις εξαφανίσεις ξεκινάει από τους ίδιους πρωτόγονους φόβους, παγιωμένους μέσα στον χρόνο και ενισχυμένους από τη διάχυτη κοινωνική βία και επιθετικότητα.(Ενδεικτική είναι η σκηνή που ο κεντρικός ήρωας δασκαλεύει τον γιο του πώς να υπερασπίζεται τον εαυτό του). Μέσα σε ένα διεφθαρμένο σύστημα διαπλοκής και ευθυγράμμισης με τα πιο αποτρόπαια εγκλήματα για τη διασφάλιση του προσωπικού συμφέροντος, η ατιμωρησία θεωρείται σχεδόν δεδομένη. Ο Ζβιάγκιντσεφ παραμένει κι εδώ βαθύτατα πεσιμιστής, όπως και στις προηγούμενες ταινίες του. Ίσως τώρα περισσότερο από ποτέ.




