του Oliver Laxe
(κριτική: Καλλιόπη Πουτούρογλου)

Τεράστια ηχοσυστήματα ξεφορτώνονται από φορτηγά βαν και στήνονται κάτω από τον καυτό ήλιο, στη μέση του πουθενά. Εκκωφαντικοί ρυθμοί ηλεκτρονικής χορευτικής μουσικής αντηχούν στο βραχώδες μαροκινό τοπίο, ενώ ιδρωμένα κορμιά λικνίζονται νωχελικά, παρασυρμένα σε έναν χορό εκστατικό. Μια φυλετική Βαβέλ ξεδιπλώνεται αργά, ταλαιπωρημένη από τις μετακινήσεις και τη σκόνη, παραδομένη στα δυνατά beats ενός παράνομου rave party, νότια του Άτλαντα (οροσειρά Saghro), στις παρυφές της Σαχάρας. Ένας μεσήλικας άντρας, κρατώντας φυλλάδια στο χέρι, κινείται παράταιρος μέσα στο πλήθος. Είναι ο Luis (ένας εξαιρετικός Sergi López) που συνοδευόμενος από τον νεαρό γιο του αναζητάει απελπισμένα την αγνοούμενη εδώ και πέντε μήνες κόρη του. Με μια μακράς διάρκειας σεκάνς ο Oliver Laxe εισάγει εξαρχής τον θεατή σε έναν κόσμο που δονείται τελετουργικά στους ρυθμούς της techno, ενώ οι παλμικές κινήσεις του μεταβολίζονται σταδιακά σε κάτι απόκοσμο, σχεδόν μεταφυσικό.

Μια γέφυρα λεπτή σαν τρίχα, κοφτερή σαν ξίφος
Δοκιμασία αντοχής ή ιεροτελεστία μετάβασης; Sirat (αραβική λέξη) είναι η γέφυρα που σύμφωνα με την ισλαμική παράδοση πρέπει να διασχίσει κανείς για να φτάσει στον Παράδεισο, όπως μας πληροφορεί η προμετωπίδα της ταινίας. Αλλά υπό μία ευρύτερη έννοια είναι και το μονοπάτι, ο δρόμος, «το πνευματικό ταξίδι», όπως προτιμάει να το χαρακτηρίζει ο δημιουργός της, όπου το φυσικό συναντάει το μεταφυσικό. Το Sirāt είναι όντως μια ταινία δρόμου με ξέφρενους ρυθμούς και συνεχείς ανατροπές. Πατέρας και γιος, μαζί με τον σκύλο τους, θα ενταχθούν γρήγορα και χωρίς να το πολυκαταλάβουν σε μια ομάδα περιπλανώμενων ravers, σκληροτράχηλων νομάδων, που παρά τις αρχικές τους αντιρρήσεις θα τους αποδεχτούν από έλεος ή και από ανάγκη. Όσο όμως η "νηοπομπή" προχωρά βαθιά μέσα στην έρημο, τόσο το ταξίδι εγκυμονεί περισσότερους και απρόβλεπτους κινδύνους, από δύσβατες ορεινές διαβάσεις ως στρατιωτικές απειλές. Η αναζήτηση μονοπατιών μετατρέπεται σε οδύσσεια και τελικά σε διαφυγή. Ο πατέρας και οι νέοι του σύντροφοι, που κουβαλούν ο καθένας τις δικές τους αόρατες ή ορατές ουλές και σαν παράξενα αερικά ξορκίζουν τους φόβους τους με μουσικές και ψυχοτρόπα, εισέρχονται σταδιακά στην επικίνδυνη ζώνη, στην καρδιά του σκότους. Ο εισαγωγικός τίτλος ίσως εντέλει να ήταν και παραπλανητικός.

«Το τέλος του κόσμου έχει ήδη ξεκινήσει»
Για το Sirāt ο Laxe επιστρέφει στην έρημο του Μαρόκου, (Mimosas, 2016), με ένα τοπίο προ-αποκαλυπτικό, όπου το κακό ανεξέλεγκτο, βρίσκεται προ των πυλών, ανακαλώντας αισθητικά και (λιγότερο) αφηγηματικά μνήμες από το Mad Max (του 1979 και του 2015, Mad Max: Fury Road) του George Miller. Οι ήρωες εισέρχονται στο τοπίο αυτό εν πλήρει αγνοία, απροετοίμαστοι. Όταν οι ήχοι πέφτουν σε ένταση και η μουσική σωπαίνει, η ανθρώπινη ύπαρξη προβάλλει απογυμνωμένη. Η μικρότητά της γίνεται ορατή στο μέσον της αχανούς ερήμου και η αγωνία της εμφανής κάτω από τον ανελέητο ουρανό, όπου το βλέμμα υψώνεται ως επίκληση ή κραυγή. Οι απώλειες, ο πόνος και ο φόβος του θανάτου αποκτούν εδώ μια διάσταση σχεδόν υπερβατική. Κάτι τρομερό έχει ξεκινήσει «εκεί έξω» και οι ήρωες βρίσκονται στο χείλος της Αβύσσου, στα πρόθυρα μιας ανατριχιαστικής επίγνωσης, της κατάρρευσης του κόσμου. Ο θεατής τους ακολουθεί με υπνωτισμένο ή σοκαρισμένο βλέμμα, έναν έναν, σε αυτό το ταξίδι σταδιακής μεταμόρφωσης ή εξαΰλωσης, όπου η αρχική ελευθερία δεν ήταν παρά μία ψευδαίσθηση.

Από την Techno στην Trance : Ένας Κόσμος σε Μετάβαση
Αν η έρημος συνιστά τον δεύτερο χαρακτήρα του Sirāt, ο σχεδιασμός του ήχου είναι σίγουρα ο τρίτος και επιδραστικότερος. Η μουσική είναι η κινητήρια δύναμη της ταινίας, -είναι η ίδια η ταινία- από την παλλόμενη techno του γάλλου David Letellier (γνωστού και ως DJ Kangding Ray) ως την πιο εσωτερική και αιθέρια ambient, που συνοδεύει τη σταδιακή απογύμνωση του φυσικού και ανθρώπινου τοπίου. Υπάρχει κάτι ριζοσπαστικό αλλά και βαθιά πνευματικό τόσο στις δυναμικές ομαδικές χορευτικές σκηνές της εισαγωγικής σκηνής, όσο κυρίως στις ατομικές, αργές performances των τσακισμένων περιπλανώμενων ravers. Εκεί που η trance αποκτά μια μυστηριακή, σχεδόν θρησκευτική διάσταση, πρελούδιο σε αυτό που θα ακολουθήσει.

Ένας αινιγματικός Επίλογος
Υπάρχουν πολλοί τρόποι να αφηγηθείς μια ιστορία, εδώ την αναζήτηση μιας αγνοούμενης κόρης από τον πατέρα της, μέσα από μονοπάτια επικίνδυνα, ως τις εσχατιές του κόσμου. Ο γαλικιανής καταγωγής ισπανός σκηνοθέτης επιλέγει τον πιο εντυπωσιακό, κατασκευάζοντας έτσι την πιο σύγχρονη και σίγουρα δημοφιλέστερη ως τώρα ταινία του, ένα Mad Max άκρως εναλλακτικό, μια υπερβατική παραβολή για την ανθρώπινη συνθήκη, όταν οι άνθρωποι έχουν φτάσει στα όρια τους και μια νέα τάξη πραγμάτων έχει επιβληθεί. Κι ενώ η ταινία οδεύει προς άγνωστο προορισμό λίγο πριν τους τίτλους τέλους, ο επίλογος της αφήνει ανοιχτές ερμηνείες για το μέλλον του κόσμου, τώρα που ο άνθρωπος έχει βιώσει την ολοκληρωτική πτώση. Πέρα ωστόσο από τις αναγνώσεις του, το Sirāt είναι κυρίως μια υπνωτική οπτικοακουστική εμπειρία που στοιχειώνει τον θεατή, ένα εκρηκτικό μείγμα υποβλητικής κινηματογραφικής εικόνας και δυναμικού σχεδιασμού ήχου που βιώνεται σωματικά και επιδρά συναισθηματικά και νοητικά , αποκλειστικά στη μεγάλη οθόνη.

Karlovy Vary 2025