(ταινίες που έχουν σημασία)
b_505X0_505X0_16777215_00_images_2627_dau.jpg

Γιάννης Μουγγολιάς
Σε ένα φεστιβάλ σαν το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης όπου βυθίζεσαι σε έναν ωκεανό ταινιών, στη συντριπτική τους πλειοψηφία άγνωστων, κάτι που εμπεριέχει το στοιχείο του ρίσκου της επιλογής, και το οποίο με τη συμπλήρωση 67 χρόνων ζωής σου προσφέρει τα εχέγγυα της εμπειρίας και της ποιότητας, είναι αναπόφευκτο η θέαση σε συνδυασμό με το προσωπικό κριτήριο του θεατή να προκρίνει μια επιλεκτική λίστα. Κάτι σαν τα “καλύτερα που είδαμε” ή “αυτά που μας έμειναν”. Έτσι μέσα στο ευρύ φάσμα των εικόνων και των ερεθισμάτων που μας ήρθαν από κάθε άκρη του πλανήτη προκρίνω μια λίστα ταινιών του 2026 που αποτυπώνουν τον θετικό απόηχο των όσων είδα στις κινηματογραφικές αίθουσες. Αυτό δεν σημαίνει πως φεστιβάλ ήταν μόνο η σοδειά του 2026 αφού στο πρόγραμμά του υπήρχαν και παλαιότερα αριστουργήματα που προβλήθηκαν όπως το “Mimosas” που ο Γαλικιανός Όλιβερ Λάσε σκηνοθέτησε το 2026, 9 ολόκληρα χρόνια πριν το “Sirat” του που έκανε πάταγο πέρυσι, οι “Τρεις αδελφές”, η τελευταία κατά την προσωπική μου γνώμη μεγάλη ταινία, τσεχοφικού χαρακτήρα του Τούρκου Εμίν Αλπέρ (Τουρκία, Γερμανία, Ολλανδία, Ελλάδα, 2019), οι “Λεγεωνάριοι” της Γαλλίδας Κλερ Ντενί (Γαλλία, 1999), το “Φάτα Μοργκάνα” του Βέρνερ Χέρτζογκ (1971), το “Το γυμνό νησί” του Κανέτο Σίντο (Ιαπωνία, 1960) και πολλά άλλα.
Πολύ ευχάριστο γεγονός από τη φετινή διοργάνωση στο πλαίσιο ενός μίνι απολογισμού, χωρίς καμιά αμφιταλάντευση και κανένα δισταγμό επιλέγω ως ταινία αποκάλυψη ένα ελληνικό φιλμ,  “Τα σωματίδια της σκόνης” του Αργύρη Γερμανίδη, συμπαραγωγής Ελλάδας και Γερμανίας που πολύ δύσκολα θα προβληθεί στο ελληνικό κύκλωμα διανομής ταινιών στις ελληνικές αίθουσες αλλά αποτελεί μια πολύ αξιόλογη και απαιτητική αισθητική πρόταση και ταυτόχρονα ένα πειραματικό φιλμ που συνδυάζει ευρηματικά έναν πληθωρισμό τεχνικών μεθόδων και αφηγηματικών γλωσσών με στόχο ένα συναρπαστικό ταξίδι στον χρόνο και στον τόπο με αφετηρία και άξονα τον κινηματογράφο.
Αλλά ας δούμε τι μας πρόφεραν οι σκηνοθέτες ανά τον κόσμο για το 2026.

    1. ”Dau” του Ρώσου Ίλια Χραζανόφσκι  Γερμανία, Γαλλία, Σουηδία
Τρεισήμιση και κάτι ώρες διαρκεί το φιλόδοξο εγχείρημα που ξεκίνησε ως πείραμα πριν από 20 χρόνια. Πλήρες πορτρέτο του κορυφαίου αυτοκαταστροφικού φυσικού Λεβ Λαντάου ή στοχασμός όπου η επιστήμη μεταμορφώνεται σε θάνατο μέσα από ένα άκρως απόρρητο ινστιτούτο πυρηνικών ερευνών που γίνεται θύλακας ευφυίας, παράνοιας, εγκλωβισμού και πόθου ή καυστικός χείμαρρος που συμπαρασύρει τον σοβιετικό ολοκληρωτισμό ή πώς ένα ασύλληπτο μυαλό γίνεται βορά στα πλοκάμια και τα δόντια του συστήματος. Αργυρός Λέοντας Σκηνοθεσίας Φεστιβάλ Κινηματογράφου Βενετίας 2026, αυτό το κινηματογραφικό δοκίμιο για τη ζωή, την επιστήμη, την εξουσία, την υποταγή, τον θάνατο, απίστευτα πυκνό παρά την μεγάλη διάρκεια του, γίνεται ένα από τα έργα που σφραγίζουν τη χρονιά ως έργο δημιουργίας αλλά και καταστροφής του πολιτισμού. Ο πρωταγωνιστικός ρόλος ερμηνεύεται μοναδικά από τον διάσημο μαέστρο Θεόδωρο Κουρεντζή που αποδεικνύεται εξίσου ταλαντούχος στα υποκριτικά του και ιδανικός να θέσει σε πλήρη κίνηση το έπος, θαυμάσια η Ραντμίλα Στισιόγκολεβα στον ρόλο της συζύγου του που καρτερικά υπομένει απιστίες και άλλα δεινά, ενώ εξαιρετική και η Μαρία Ναυπλιώτου στον ρόλο παλαιότερης ερωμένης του φυσικού που την ξανασυναντά. Από τα φιλμ που δεν βλέπεις εύκολα.
    2. “Ελέφαντες στην ομίχλη” του Αμπινάς Μπίκραμ Σαχ  Νεπάλ, Γερμανία, Βραζιλία, Γαλλία, Νορβηγία
Για ένα από τα πιο συγκλονιστικά και εντυπωσιακά φινάλε που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια, για τον συνταρακτικό πόνο της μάνας που δεν διαφέρει από τον πόνο οποιασδήποτε άλλης μάνας και ενσαρκώνει η σπουδαία ακτιβίστρια και ηθοποιός Πούσπα Θινγκ Λάμα  αλλά κυρίως για το ότι το θέμα που κινηματογραφείται με πρωτοφανή δυναμισμό και ενέργεια καλύπτει στην περιοχή των αποσυνάγωγων, περιθωριοποιημένων και της προκατάληψης εναντίον τους αγγίζοντας μια πολύ πιο ευρύτερη περιοχή από τους τρανς (ηθοποιοί τα μέλη της τρανς κοινότητας Kinnar του Νεπάλ). Σαφώς πολιτική ταινία και σχόλιο καταπέλτης στον ρατσισμό. 
    3. “Εκεί που κοιμούνται οι γίγαντες” του Αρτύρ Μισέλ  Βέλγιο, Κόσοβο
Δυναμικό σκηνοθετικό ντεμπούτο σε ταινία μεγάλου μήκους που συνδυάζει άρτια το φανταστικό στοιχείο με τον μαγικό ρεαλισμό. Μια πραγματική έκπληξη με υπαρξιακό υπόβαθρο και έντονη μυσταγωγική ατμόσφαιρα, εικαστικά πλάνα ξεχωριστής ομορφιάς στο  επιβλητικό και φυσικά παρθένο τοπίο της Νότιας Αλβανίας, που παρουσιάζει με σπάνια αγνότητα, λιτότητα και χωρίς την παραμικρή χρήση υπερβολής και εντυπωσιασμού ό,τι υπέροχο, καθοριστικό και δημιουργικό γεννήθηκε από τα παραμύθια, τις δοξασίες, τα στοιχειά και τα πνεύματα της φύσης. Πρόκειται για μια υπερβατική κατεύθυνση που ξεπηδά από τις “σκιές”, οι οποίες αντιμετωπίζονται από τον σκηνοθέτη με τον πιο φυσικό τρόπο. Μια ταινία που δεν συναντάς εύκολα στις μέρες μας, με σαγηνευτική ομορφιά, αφοπλιστικό στοχασμό και τρεις θαυμάσιες ερμηνείες ερασιτεχνών.
    4. “’Οαση” του Γερμανού Γιάνις Λεντς Γερμανία, Αυστρία
Εξαιρετική σκηνοθετική ματιά που εστιάζει με λιτότητα, αυστηρότητα αλλά και ευαισθησία σε ένα θέμα που πλέον αφορά την κοινωνία η οποία αντί να το αντιμετωπίζει θαρραλέα το καμουφλάρει και το παραμερίζει. Η βία τους νέους δεν αποτελεί αποτελεί καινοτομία στο φιλμ αυτό, αλλά μεγαλώνει, παίρνει μορφές και αναλύεται με εξαιρετικά δημιουργικό και αλληγορικό τρόπο μέσα από την αδιαφορία και τη γραφειοκρατική διαχείριση.
    5. “Dua” της Μπλέρτα Μπασόλι από το Κόσοβο  Κόσοβο, Ελβετία, Γαλλία
Πρίστινα, τέλη της δεκαετίας του 1990, μια ανάσα πριν τον Πόλεμο και το φιλμ με έναν υπέροχο ήρεμο, υπνωτιστικό ρυθμό, τρυφερότητα, ανθρωπιά αλλά και μελαγχολικούς τόνους μάς αφηγείται την ιστορία ενηλικίωσης της 13χρονης Ντούα  μέσα σε μια πόλη που κυριαρχούν η καταπίεση και η αθλιότητα, τα δακρυγόνα και οι επιχειρήσεις σκούπα. Προσωπική, ιδιοσυγκρασιακή ματιά από μια σκηνοθέτρια που αγκαλιάζει με πολύ αγάπη και διακριτικότητα την ηρωίδα της και προσφέροντάς μας ένα φινάλε που μένει βαθιά μέσα μας.
    6. “Les Indes” της Ελβετογαλλίδας Πολίν Ζουλιέ και του Γάλλου Νικολά Σαπουλιέ Ελβετία, Ισπανία
Ιδιαίτερα πρωτότυπο και με μοναδικής εικαστικής ομορφιάς πλάνα φιλμ, που μεταφέρει το συναρπαστικό ταξίδι ενός πίνακα (πορτρέτου της μέλλουσας βασίλισσα)ς του Βελάσκεθ σε έναν αντικατοπτρισμό της βίας της εξουσίας και των ανισοτήτων των καιρών μας. Ένα διεισδυτικό βλέμμα στην Ευρώπη που τότε βρισκόταν σε κατάσταση πολέμων, εξεγέρσεων δοσμένο με μια ψύχραιμη αλλά εξαιρετικά συγκροτημένη και ευφυή κινηματογραφική ματιά.
    7. “Furies” του Λιβανέζου Ράμι Κοντέιχ  Λίβανος, Βραζιλία
Όσο περίεργο και να φαίνεται η καλύτερη φετινή κινηματογραφική περιπέτεια που έχει ως κεντρικό θέμα τη ληστεία μιας τράπεζας δεν μας έρχεται όπως συνηθίζεται από την Αμερική ή πιο σπάνια από την Ευρώπη, αλλά μας έρχεται από τον Λίβανο. Η ταινία έρχεται σε άμεση συσχέτιση με την πολιτική και την ιστορία αφού οι αφορμές για την πλοκή αλλά και όλη η γεωγραφική και χρονική τοποθέτηση γίνονται στον Λίβανο λόγω της μεγάλης οικονομικής κρίσης που έχει ξεσπάσει στη χώρα. Φρενήρεις ρυθμοί σε ένα σαρωτικό φιλμ και δυο σωματικές ερμηνείες από τις δυο πρωταγωνίστριες που καθηλώνουν. Μια πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση απολαυστικού σινεμά. 
    8. “Πρόγονοι, αφήστε μας να περάσουμε” του Φιλιππινέζου Λαβ Ντίαζ  Φιλιππίνες
Καθαρά σινεφιλική ταινία διάρκειας δυόμιση ωρών με ακλόνητα μονοπλάνα τεράστιας χρονικής διάρκειας που μένουν εκεί στη μεγάλη οθόνη απέναντί μας παίζοντας συχνά με τις αντοχές και την υπομονή μας. Ο χρόνος κυλά πολύ αργά στην ταινία αλλά μάλλον σε αυτή την οριακή νωχέλεια, το αργό επαναληπτικό βύθισμα μας, στην εικαστική μαγεία του ασπρόμαυρου, σε αυτή την απουσία της πλοκής και της εξέλιξης βρίσκεται η δύναμη αυτού του σινεμά που η ιστορία μιλά μέσα από στατικούς όρους. 
    9. “Ένας άνθρωπος της εποχής του” του Γάλλου Εμανουέλ Μαρ Γαλλία, Βέλγιο
Για την αξέχαστη ερμηνεία του Σουάν Αρλό που ζωντανεύει με έναν μοναδικό τρόπο έναν συνηθισμένο άνθρωπο, που χωρίς να διαθέτει τα προνόμια και τα χαρακτηριστικά των ισχυρών, μετατρέπεται σε κομμάτι της εξουσίας τους και του τρόπου που ελέγχουν τα πράγματα. Μια διαφορετική ταινία εποχής με εξαιρετικά σύγχρονη ματιά που δεν “βρίσκει” ούτε αναδεικνύει ήρωες, αλλά επιζητά με όρους σχεδόν ντοκιμαντερίστικους να ρίξει φως στις αβεβαιότητες και τις αινιγματικές καταστάσεις, μακριά από θριαμβολογίες και αφορισμούς.
    10. “Animol” του Βρετανού Άσλι Γουόλτερς Ηνωμένο Βασίλειο
Για το θετικό μήνυμα που τελικά εκπέμπει το στιβαρό, ωμό, ρεαλιστικό, με σπάνια ωριμότητα, κλειστοφοβικό κλίμα και χωρίς στείρους διδακτισμούς φιλμ που ακολουθεί ξέφρενους ρυθμούς. Έξοχες ερμηνείες από όλα τα παιδιά στο πλαίσιο της σωφρονιστικής κοινότητας της φυλακής, μεταξύ των οποίων και αυτή του διευθυντή της, επαγγελματία ηθοποιού Στίβεν Γκράχαμ. Η φωτογραφία της Τάσα Μπακ με τα θολά “φίλτρα” της διαφοροποιεί τον “φωτισμό” που έχουμε συνηθίσει σε ανάλογα δράματα φυλακής.

Ελληνικές
    1. ”Μια μέρα στη ζωή της Τζο: Κεφάλαιο Φαίδρα” της Ζακλίν Λέντζου  Ελλάδα, Γερμανία, Γαλλία
Για τον τρόπο με τον οποία η σκηνοθέτρια συνδυάζει τον ρεαλισμό με το στοιχείο της ποίησης και του ονείρου μέσα από τη συνύπαρξη και την αρμονική συνομιλία κλασικών, αυθεντικών κινηματογραφικών μεθόδων και έντονου πειραματισμού, με αφορμή την πρωτότυπη ματιά πάνω σε μια ιστορία ενηλικίωσης που διακόπτεται απότομα. Τρυφερό, σπαρακτικό αλλά και άγριο σαν τη νιότη και τις απρόσμενες κατευθύνσεις που επιφυλάσσει η ζωή και ταυτόχρονα με έντονο μεταφυσικό χαρακτήρα. Δυο θαυμάσιες ερμηνείες από την Εβίτα Ανδριοπούλου στον πρωταγωνιστικό ρόλο της Τζο (παρθενική εμφάνισή της στο σινεμά) και από την Αναστασία Γουλιάμου που ερμηνεύει τη Φαίδρα, τη φίλη της Τζο, ολοκληρώνουν τον κεντρικό πυρήνα των πλεονεκτημάτων της σημαντικής αυτής ταινίας.
    2. “ Ενας Ολόκληρος Ανθρωπος Σχεδόν” του Ευθύμη Kosemund - Σανίδη 
Πρώτη σκηνοθετική εμφάνιση, που αναγνωρίστηκε με το σημαντικό βραβείο σκηνοθεσίας του τμήματος Proxima του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Κάρλοβι Βάρι. Δυστοπικό θρίλερ με υπαρξιακές προεκτάσεις που φλερτάρει με το παράλογο και με τη λεπτή διαχωριστική γραμμή μεταξύ ζωής και θανάτου. Παρά τις υπερβολές, τις συχνά ανεδαφικές υπερβάσεις του και τα σεναριακά του χάσματα και άλματα αφήνει ελπίδες για μια ενδιαφέρουσα σκηνοθετική εξέλιξη του Ευθύμη Kosemund – Σανίδη που κατορθώνει να ξεδιπλώσει ένα πλέγμα παραισθήσεων και μια οριακή μυστηριακή ατμόσφαιρα από τα μέσα της ταινίας και μετά.
    3. “Το δέντρο του Ιούδα” του Χρήστου Χουλιαρά  Ελλάδα, Κύπρος
Ατμοσφαιρικό νουάρ που ακολουθεί μια επαναληπτική, αφαιρετική δομή, βασισμένο στο ομώνυμο δημοφιλές μυθιστόρημα του Μιχάλη Μακρόπουλου με τον Αλέξη Καλοφωλιά σε μια ενδιαφέρουσα, λιτή και δωρική ερμηνεία του πρωταγωνιστικού ρόλου. Παρά τις αδυναμίες του, κατορθώνει να δώσει την πιο αξιόπιστη μυθοπλαστική απόπειρα του φεστιβάλ μέσα από ένα σκηνοθετικό ντεμπούτο που βρίσκει τα πατήματά του αλλά και τις αστοχίες του. Μέσα στους ορεινούς όγκους και στην γκριζάδα του τοπίου η αλήθεια και η εξιχνίαση ενός φόνου θα αναδυθούν μέσα από την εμμονική αναζήτηση του πρωταγωνιστή που παίρνει το νόημά του από ηθικές (όχι όμως ηθικολογικές) σταθερές και φαντάσματα του παρελθόντος.

* Ο Γιάννης Μουγγολιάς είναι δημοσιογράφος με έμφαση σε θέματα μουσικής, κινηματογράφου και λογοτεχνίας. Ήταν εμπνευστής και επί πολλά χρόνια καλλιτεχνικός υπεύθυνος του διεθνούς φεστιβάλ "Jazz+Πράξεις" της Πάτρας.