της Shahad Ameen
(κριτική: Καλλιόπη Πουτούρογλου)
Μουρμουρητά αξεδιάλυτα, ακαθόριστα, ο απόηχος μιας προσευχής. Μορφές καλυμμένες με λευκούς χιτώνες, που μετά βίας διακρίνονται στην πρωινή πάχνη. Κοντινά πλάνα στα πρόσωπα των γυναικών. Σαουδική Αραβία 2001. Ένα λεωφορείο μεταφέρει γυναίκες στη Μέκκα, στο ετήσιο ισλαμικό προσκύνημα, το Χατζ (Hajj). Ανάμεσά τους η ευσεβής και αυστηρή Sitti προσπαθεί μέσα σε μία τεταμένη ατμόσφαιρα να επιτηρεί τις δύο εγγονές της, την μεγαλύτερη και ατίθαση Sarah και τη μικρότερη Janna την οποία φαίνεται να ελέγχει ευκολότερα. H εξαφάνιση της νεαρής Sarah ήδη από την εισαγωγική σκηνή θα πυροδοτήσει ένα καθοριστικό ταξίδι αναζήτησης με πολλές στάσεις αλλά και εκπλήξεις στις διαδρομές του, από την Ταΐφ και την Τζέντα ως βόρεια στις χιονισμένες οροσειρές της Ταμπούκ, ένα περιπετειώδες οδοιπορικό στον γεωγραφικό και μουσουλμανικό κόσμο της Σαουδικής Αραβίας, αλλά και ένα εσωτερικό ταξίδι αυτογνωσίας και ενηλικίωσης για τη δωδεκάχρονη Janna. To Hijra της Shahad Ameen από γοητευτική ταινία δρόμου στα άγονα ερημικά τοπία της αραβικής χερσονήσου θα εξελιχθεί έτσι σε μια κατάδυση στον ψυχολογικό κόσμο τριών γενεών γυναικών, μια απεικόνιση των διαγενεακών σχέσεων και συγκρούσεων εντός μιας συντηρητικής, βαθιά παραδοσιακής, αλλά και μεταβαλλόμενης κοινωνίας.
Βασικό θέμα που διατρέχει τον κορμό της ταινίας είναι αυτό της φυγής, στις διάφορες εκδοχές του. Είτε πρόκειται για την ιερή αποδημία (το Hajj) προς αναζήτηση μιας πνευματικής ολοκλήρωσης, είτε πρόκειται για τη φυγή-απόδραση της Sarah, είτε για τη μετανάστευση (παράνομη συνήθως) με σκοπό την επιβίωση, όπως του κατεργάρη αλλά συμπαθέστατου μικροπωλητή Ahmet, που βοηθάει με το αζημίωτο γιαγιά και εγγονή στην εύρεση του αγνοούμενου μέλους της οικογένειας, είναι πάντα η έξοδος από έναν περιοριστικό σε έναν άλλον πολλά υποσχόμενο κόσμο που κινεί την ιστορία και τους ανθρώπους της. Με προεξέχουσα βέβαια την απεγνωσμένη μεγάλη φυγή της νεαρής κοπέλας από ένα αυστηρά ελεγχόμενο θεοκρατικό περιβάλλον προς την προσωπική ελευθερία. Αυτήν εξάλλου την εξελισσόμενη έννοια της ελευθερίας, όπως γίνεται αντιληπτή από τρεις διαφορετικές γενιές γυναικών προσπαθεί ως ένα βαθμό να αποτυπώσει η ταινία.
Στον πυρήνα ωστόσο της ταινίας βρίσκεται ξεκάθαρα η σχέση γιαγιάς και μικρότερης εγγονής. Η Ameen ξεχωρίζει από την αρχή τις κεντρικές της ηρωίδες: την αυστηρά θρησκευόμενη Sitti, μια επιβλητικά υπερήφανη γυναίκα με πετρωμένα αισθήματα, που κρύβει ωστόσο τη δική της ανυπέρβλητη δύναμη και έναν περιπετειώδη βίο και από την άλλη τη μικρότερη εγγονή, Janna, ένα κορίτσι στο κατώφλι της εφηβείας, υπάκουο ακόμα αλλά επίμονο και φιλοπερίεργο, που προσπαθεί να βρει τον δικό του δρόμο. Η ταινία κινείται με άξονα αυτήν ακριβώς τη σχέση που καθορίζει όχι μόνο την αφηγηματική εξέλιξη αλλά και τον συναισθηματικό αντίκτυπο της ταινίας.
Αντλώντας έμπνευση από μια πραγματική ιστορία για ένα αγνοούμενο κορίτσι, την οποία είχε ξεκινήσει να δουλεύει πριν από μια δεκαετία, η Ameen προχωράει σε κάτι πιο σύνθετο, στην ένταξη αυτής της προσωπικής ιστορίας στο πολύγλωσσο και πολυπολιτισμικό μωσαϊκό μιας χώρας με τις δικές της ιστορίες, (από καμηλιέρηδες βεδουίνους μέχρι σύγχρονα σαλόνια αισθητικής), που καθορίζεται μεν από τη θρησκεία της αλλά οδεύει παρά τις μοιραίες (για τις τύχες των γυναικών)οπισθοδρομήσεις της σε μία δυναμική μεταμόρφωση. Σαν ένα γνήσιο γουέστερν μιας άγριας και βαθιά θρησκευόμενης Ανατολής, με τη δράση να μεταφέρεται σε άγρια ερημικά τοπία, την εμφάνιση μοναχικών τύπων και τις αναπόφευκτες συγκρούσεις, το Hijra προβάλλει , όπως δηλώνει και η ίδια η σκηνοθέτιδα, «μια πλευρά της Σαουδικής Αραβίας που σπάνια εμφανίζεται στην οθόνη, τα συναισθηματικά της τοπία, την πολιτιστική της πολυπλοκότητα και την ήρεμη επαναστατική δύναμη των γυναικών της».
La Biennale di Venezia 2025/ Spotlight
