(Φραντς Κάφκα)
της Agnieszka Holland
(κριτική: Σωτήρης Ζήκος)![]()
Ο πρωτότυπος τίτλος της ταινίας είναι «Franz» κι αυτό κάτι σημαίνει: ότι ο Φραντς Κάφκα είναι ένας, ο συγγραφέας του «Πύργου», της «Δίκης», της «Μεταμόρφωσης« (μεταξύ των άλλων) που έγραφε στα γερμανικά, ενώ ο Franz ως περσόνα είναι το “πολλαπλό του είδωλο” έτσι όπως έχει βιογραφηθεί σε πολλαπλές, διαφορετικές και εν πολλοίς αλληλοαναιρούμενες εκδοχές αυτού του υποκειμένου. Αυτές που αποτελούν, από καιρό, μια ογκώδη εργογραφία με την φιλολογική επωνυμία «καφκολογία» στην οποία αντιστοιχεί σε κάθε λέξη που έγραψε ο Φραντς Κάφκα (σε λογοτεχνικά έργα, στοχασμούς, ημερολόγια, αλληλογραφία) μία αναλογία σε κάθε δική του λέξη του προς δέκα εκατομμύρια λέξεις καφκολογίας! Και γι' αυτήν τη δεύτερη, έγινε τόσο διάσημος (μετά θάνατο) όχι τόσο και όχι μόνο ως λογοτέχνης επιδραστικός, αλλά και σαν “Άγιος Γκάρτα” (από τον φίλο του τον Μαξ Μπροντ) και σαν προφήτης ενορατικός μιας εφιαλτικής δυστοπίας της ολοκληρωτικής επιβολής της γραφειοκρατείας των επόμενων καιρών, αυτός ο δυστυχής, ο “ανίκανος” και απροσάρμοστος και καταθλιπτικός...
Και ποια από αυτές, τις πολλαπλές εκδοχές, επιλέγει εδώ αυτή η ταινία; Αυτήν του νεαρού Franz που απέφευγε τη σεξουαλική πράξη στα πορνεία, καταφεύγοντας σ' ένα χαδιάρικο ρομαντισμό επαφών ή στην ολοκλήρωση της πράξης με την παντρεμένη Μιλένα από την Βιένη; Εντάξει, και στις δυο, επιλέγοντας έτσι διπλά, συμπληρωματικά, κάποιο ενδεχόμενο από το “πολλαπλό”!
Και πώς να καταλάβει ο αμύητος στο καφκικό φαινόμενο ποιος Franz βιογραφείται εδώ κάθε φορά και σε ποια "αμφιμονοσήμαντη αντιστοιχία" με κάποιο έργο του, έτσι όπως σχολιάζει "υποκειμενικά" κάποιο από τα κοντινά του πρόσωπα απευθυνόμενο διακριτικά στην κάμερα, σαν να πρόκειται για "δραματοποιημένο" ντοκιμαντέρ;
«Καφκολογία δεν είναι όλα όσα γράφονται για τον Κάφκα, Πώς θα ορίσουμε λοιπόν την καφκολογία; Με μια ταυτολογία: καφκολογία είναι ο λόγος που προορίζεται να καφκολογήσει τον Κάφκα. Να υποκαταστήσει τον Κάφκα με τον καφκολογημένο Κάφκα...»
Μίλαν Κούντερα, ΟΙ ΠΡΟΔΟΜΕΝΕΣ ΔΙΑΘΗΚΕΣ
Φραντς Κάφκα / Franz (2025) σε σενάριο του Μάρεκ Επστάιν και σκηνοθεσία της Ανιέσκα Χόλαντ



