(παρατηρήσεις για τις ταινίες)
(κείμενο: Θόδωρος Σούμας)
Ο Γιώργος Πανουσόπουλος άφησε την τελευταία δημιουργική πνοή του…
10 Μαρτίου 2026 "έφυγε" ο πολύ καλός, προικισμένος, αισθησιακός, μεγάλος δεξιοτέχνης και ταλαντούχος Έλληνας σκηνοθέτης της γενιάς του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, Γιώργος Πανουσόπουλος, ο οποίος έφτιαξε με επαγγελματισμό και καλή τεχνική, καλά σκηνοθετημένες, έξυπνες κι ευαίσθητες ταινίες.
Ταινίες που βασίζονταν στην χυμώδη, όμορφη εικόνα, στο ακτινοβόλο, πλούσιο φως, στα ερωτικά σώματα, στην ευδιαθεσία, στην όρεξη για ζωή, στην ερωτική ορμή και στο κέφι. Ταινίες που βασίζονταν στους προβληματισμούς και στις σκέψεις του Γιώργου Πανουσόπουλου για τον έρωτα, τις σχέσεις, τη φιλία, τη νιότη, τη ζωή και τα γηρατειά, τις γυναίκες και το σεξουαλικό πάθος και τη φαντασία…
Υπήρξε καινοτόμος σκηνοθέτης με γοητευτικές εικόνες, πλούσια χρώματα, πολλή ερωτική ενέργεια, επιθυμία και διάθεση, δροσιά, όρεξη για έντονη, ζουμερή ζωή, ερωτισμό, επίγνωση της σκιάς του θανάτου και έντονη κινηματογραφική επιτηδειότητα και σκηνοθετική και τεχνική εμπειρία και γνώση…
Τα φιλμ του είναι: Ταξίδι του μέλιτος (1979), Οι απέναντι (1981), Μανία (1985), Μ' αγαπάς; (1989), Ελεύθερη Κατάδυση (1995), Μια μέρα τη νύχτα (2001), Τεστοστερόνη (2004), Σ' αυτή τη χώρα κανείς δεν ήξερε να κλαίει (2018).
Μαζί με τους φίλους και συνεργάτες του Νίκο Περάκη και Γιώργο Τσεμπερόπουλο έκαναν μια δημιουργική, καλλιτεχνική και διαφημιστική εταιρεία. Βραβεύτηκε πολλές φορές στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου για τα πετυχημένα, γλαφυρά, επιδέξια και ζωντανά φιλμικά έργα του.
Ο Γιώργος Πανουσόπουλος εξερεύνησε τις ενδιαφέρουσες καταστάσεις που ζουν πλέρια οι άνθρωποι και τις προκλήσεις τους. Από το 1981 ως το 2004 γύρισε πολλές οπτικοακουστικά φορτισμένες ταινίες με διαστάσεις και ρεαλιστικές και ποιητικές, αισθαντικές. Οι ταινίες του που μας άρεσαν περισσότερο ήταν οι τέσσερεις πρώτες, Ταξίδι του Μέλιτος, Οι απέναντι, Μανία και Μ’αγαπάς και η Τεστοστερόνη.
Η έκφραση της αντισυμβατικότητας, του αισθησιασμού, της ατομικής ανυπακοής και του βακχισμού γίνεται αντιληπτή σε πολλές ταινίες του Πανουσόπουλου. Κυρίως στη Μανία. Στη Μανία, η ηρωίδα (Αλεσάντρα Βάντσι), κλείνεται με την κόρη της στον Εθνικό Κήπο, τον οποίο αρχίζει βαθμιαία να βλέπει με διαφορετικό βλέμμα, ως μια μυστηριώδη και απόκοσμη ζούγκλα. Χάνει την ταυτότητα του εαυτού της και ταυτίζεται με τον κόσμο της άγριας Φύσης και των πρωτόγονων ενστίκτων. Στη “ζούγκλα” απελευθερώνονται μύριες μυστικές δυνάμεις, ορμές, αισθησιασμός, ερωτισμός, μαγεία, αρχέγονες ζωτικές και ζωικές δυνάμεις. Η ηρωίδα συναντά όμορφους αλαφροΐσκιωτους ανθρώπους που ερωτοτροπούν μαζί της. Ο κόσμος της φαντασίας και της μαγείας κερδίζει στη ζωή της συνεχώς έδαφος…
Το Μ’αγαπάς; ο σκηνοθέτης κινείται στο ίδιο πλαίσιο της ερωτικής μανίας, καταρχήν του πενηνταπεντάρη και κατόπιν του παιδιού και του νέου. Οι νοσταλγικές παιδικές αναμνήσεις διακρίνονται για τον ερωτισμό τους. Το Μ’αγαπάς; και η Μανία μας προτείνουν την έμμονη ιδέα του σκηνοθέτη υπέρ του φυσικού και ελεύθερου έρωτα.
Η ιδέα του ελεύθερου έρωτα θα ανασκευαστεί, όμως, και θα αμφισβητηθεί στο φιλμ Τεστοστερόνη. Η Τεστοστερόνη είναι μια ηθελημένα ροζ και σκανδαλιστική, γκροτέσκα, αλληγορική ερωτική κωμωδία. Πρόκειται για μια αλληγορία για τον ρόλο του σύγχρονου, νέου άντρα στον επικίνδυνο κόσμο των γυναικών, γεμάτο μεγεθυσμένους ερωτικούς πειρασμούς. Η ισχυρότερη φαντασίωση του σημερινού αρσενικού είναι να γίνει αποκλειστικό αντικείμενο του πόθου των γυναικών που στριφογυρνούν γύρω του και να αποζητούν όλες το φαλλό του. Αυτή είναι η φαντασίωση του νεαρού ναύτη που αποβιβάζεται στο νησί των γυναικών του Αιγαίου, όπου κατοικούν μόνο διψασμένες για σεξ γυναίκες. Στο τέλος της αφήγησης καταλαβαίνουμε ότι πρόκειται για αρσενική, ανδροκρατική και σεξιστική φαντασίωση.
Άλλο ένα φιλμ του Πανουσόπουλου που αναφέρεται σε έναν ουτοπικό κόσμο, κάπου κοντά στη θάλασσα, είναι το τελευταίο του, το Σ' αυτή τη χώρα κανείς δεν ήξερε να κλαίει (2018).
Ο Πανουσόπουλος περιγράφει συχνά, στα φιλμ του, την κατάσταση του άντρα που βρίσκεται ανάμεσα στις γυναίκες. Άλλοτε πρόκειται για τον νέο άντρα (Τεστοστερόνη και Ελεύθερη κατάδυση ) και άλλοτε για τον ώριμο (Μια μέρα τη νύχτα και Μ’αγαπάς;). Η ερεθιστική κατάσταση του να ζει ανάμεσα σε αρκετές γυναίκες, τον οδηγεί συνήθως στην πολυγαμία και άλλοτε, εάν είναι μεγάλος, στο καταφύγιο της ανάμνησης ή της φαντασίωσης. Γενικά, η αναζήτηση της ελευθερίας και η τάση προς την υπέρβαση των κοινωνικών ηθικών ορίων περνά στον Πανουσόπουλο μέσα από διάφορες παρεκκλίσεις ως ερεθίσματα για εντονότερο έρωτα, με πρώτη και καλύτερη την ηδονοβλεψία. Η ηδονοβλεπτική διέγερση που οδηγεί στην αναζήτηση του σεξ, είναι ένα θέμα διάσπαρτο παντού στο έργο του Πανουσόπουλου.
Στο Μ’αγαπάς; και στους Απέναντι, η ηδονοβλεψία διανθίζει τα φιλμ και συνάμα αποτελεί την κεντρική δομή τους. Οι απέναντι συγκροτούνται πάνω στην αναζήτηση, διαμέσου του βλέμματος, μιας απογυμνωμένης, πιο αληθινής ερωτικής και υπαρξιακής πραγματικότητας. Βασίζονται στη σχέση ενός αποτραβηγμένου, μαζεμένου νέου και της ωραίας παντρεμένης γυναίκας που μένει στο απέναντι διαμέρισμα και την οποία θαυμάζει και …μπανίζει άμετρα. Αποτελεί την πιο ολοκληρωμένη, τόσο αισθητικά όσο και νοηματικά ταινία του Πανουσόπουλου, βασισμένη σε ένα αφηγηματικά ισορροπημένο και καλά ανεπτυγμένο σενάριο!
Ορισμένες ταινίες ή σεκάνς του σκηνοθέτη θέτουν το θέμα της ερωτικής δύναμης ή ανικανότητας του άντρα να ικανοποιήσει τη μοντέρνα γυναίκα (Τεστοστερόνη και άλλες). Το Μια μέρα τη νύχτα περιστρέφεται γύρω από μια παρέα επιπόλαιων και ερωτιάρηδων, μεγάλων αντρών, που έχουν συνεχώς στο μυαλό τους τις γυναίκες. Το φιλμ είναι μια νυχτερινή καλοκαιρινή, θερμή περιήγηση στους ανθρώπους της ανθρώπινης και ζεστής Αθήνας. Στο Μια μέρα τη νύχτα παρακολουθούμε την κρυφή αγωνία των ώριμων αντρών έναντι του γήρατος, όταν η δυνατότητα για έρωτα σβήνει…
Στα ηλικιωμένα πρόσωπα του Γ.Πανουσόπουλου ο δεσμός του θανάτου με τον έρωτα αποτελεί σταθερή συντεταγμένη (Μ’αγαπάς;, Ταξίδι του μέλιτος και με υπολανθάνοντα τρόπο στο Μια μέρα τη νύχτα). Στο πρώτο φιλμ του, Ταξίδι του μέλιτος παρακολουθούμε μια ομάδα μεσηλίκων που πάνε στη Λίμνη του Καϊάφα για να κάνουν θερμά λουτρά και να ξοδέψουν τον μάλλον άχρηστο, διαθέσιμο χρόνο τους. Η μεγάλη ηλικία συνδέεται με τη μοναξιά στα φιλμ του σκηνοθέτη και ειδικά στο Ταξίδι του μέλιτος . Εκεί οι «ήρωές» του κουτσομπολεύουν, περνούν άσκοπα τον καιρό τους, κουβεντιάζουν χωρίς ορισμένο αντικείμενο, εν τέλει απλώς για να ξορκίσουν το θάνατο.
