(κείμενο Θόδωρος Σούμας)

Κατά την περίοδο της μεταπολίτευσης υπήρξαν έντυπα, εφημερίδες, περιοδικά ποικίλης ύλης όπως το Αθηνόραμα, με τις κριτικές αρχικά του Ν.Φ.Μικελίδη και κατόπιν του Ακτσόγλου, και κυρίως κινηματογραφικά περιοδικά, που κατόρθωσαν να κρατήσουν ψηλότερα το επίπεδο της κινηματογραφικής κριτικής. Οι εφημερίδες ήταν κυρίως η Καθημερινή όπου έγραφε ο Γιάννης Μπακογιαννόπουλος, Το Βήμα και αργότερα το Έθνος όπου έγραφε ο Βασίλης Ραφαηλίδης, η μεταπολιτευτική Αυγή όπου έγραφαν παλιά οι Αντώνης Μοσκοβάκης, Μπάμπης Κολώνιας, Μιχάλης Δημόπουλος, Χρίστος Βακαλόπουλος, Τέλης Σαμαντάς, Γιώργος Μπράμος και ο υποφαινόμενος και αγότερα οι Νίκος Ζαχαριάδης, Ανδρέας Ανδρεαδάκης και Κ.Τερζής. Ακόμη, στην Ελευθεροτυπία έγραφαν οι Ν.Φ.Μικελίδης, Αντώνης Μοσκοβάκης, κ.α. Στον Ριζοσπάστη έγραφαν κριτικές οι Β.Ραφαηλίδης, Δημήτρης Δανίκας, Δημήτρης Μπούρας, Ιφιγένεια Καλαντζή, κ.α.
Τα κινηματογραφικά περιοδικά ήταν μια πολύ αξιοσημείωτη υπόθεση, από αυτά διαμορφώθηκαν διάφοροι νέοι κριτικοί. Μάλιστα αυτοί κάποιες φορές βρίσκονταν αρχικά στις πανεπιστημιακές κινηματογραφικές & θεατρικές ομάδες και στις κινηματογραφικές λέσχες του Πανεπιστημίου Αθηνών και της Θεσσαλονίκης.

To κυριότερο και σοβαρότερο περιοδικό υπήρξε για πολλά χρόνια στην Ελλάδα, ο Σύγχρονος Κινηματογράφος (1969-1984), στο οποίο θήτευσαν, για καλό, αρκετοί σκηνοθέτες (ή που έγιναν αργότερα σκηνοθέτες). Στην αρχισυνταξία και στη διεύθυνση βρέθηκαν κατά καιρούς σημαντικές προσωπικότητες του ελληνικού σινεμά, όπως οι Βασίλης Ραφαηλίδης, Διαμάντης Λεβεντάκος, Γ.Κόρρας, Τέλης Σαμαντάς και Μιχάλης Δημόπουλος. Υπήρχαν επίσης πολλοί, συγκροτημένοι κι αξιοσημείωτοι συντάκτες με ευρείς κινηματογραφικούς και πολιτισμικούς ορίζοντες, κριτικοί, σκηνοθέτες και πολιτισμολόγοι. Να σημειώσω τον εξαίρετο κριτικό κινηματογράφου Νίκο Σαββάτη, που διετέλεσε και αρχισυντάκτης του Σύγχρονου Κινηματογράφου για μια μικρή περίοδο, και ο οποίος κατά τη γνώμη μου είναι ο καλύτερος κριτικός της αμέσως μετά τους Ραφαηλίδη & Μπακογιαννόπουλου, εποχής. Πλούσια, ποιοτική και πολυπληθής ήταν η κινηματογραφική φρουρά του περιοδικού Σύγχρονος Κινηματογράφος και της εφημερίδας Αυγής, της εφημερίδας της τότε ανανεωτικής ευρωαριστεράς της μεταπολίτευσης. Mια ομάδα ανθρώπων γράφαμε, μεταπολιτευτικά, στον Σύγχρονο Κινηματογράφο• ως μια μεγάλη, δημιουργική ομάδα, γράφαμε και στη Αυγή, που τότε υπήρξε η φτωχότατη κι ελλειπέστατη, μα ανοιχτή, πλουραλιστική κι ανοιχτόμυαλη στις ιδέες, εφημερίδα της ανανεωτικής ευρωαριστεράς, η οποία διακινούσε απόψεις και κρίσεις για την πολιτιστική-πολιτική κατάσταση και τα καλλιτεχνικά έργα με σεβασμό, ήθος, ποιότητα και κουλτούρα διαλόγου, χωρίς φανατισμούς και εχθροπάθεια (συγκρίνετε ιδεολογικά με την εφημερίδα επί Τσίπρα). Από τότε “τερμάτισαν” οι κριτικοί της Αυγής, Α.Μοσκοβάκης, Ν.Ζαχαριάδης, Χρ.Βακαλόπουλος, Μπ.Κολώνιας, Γ.Μπράμος και τελευταίος ο Μισέλ Δημόπουλος, που ήταν όμως για πολλά χρόνια η δυνατή, ηγετική ψυχή της κριτικής κινηματογραφικής φουρνιάς μας της αισιόδοξης και παραγωγικής, πρώιμης μεταπολίτευσης (οι τέσσερις τελευταίοι ήσαν και κριτικοί του Σύγχρονου Κινηματογράφου). Ο Μισέλ Δημόπουλος έγινε για πολύ καιρό, ο γερά καταρτισμένος αρχισυντάκτης, και ενίοτε διευθυντής, στον Σύγχρονο Κινηματογράφο, για πολλά τεύχη του, και υπεύθυνος για τις Εβδομάδες του Σύγχρονου Κινηματογράφου, προβολών προσεκτικά επιλεγμένων, αγαπημένων μας ταινιών. Συγκέντρωσε γύρω του καλούς, συγκροτημένους και φερέλπιδες κριτικούς και οικοδόμησε με τους συνεργάτες του, τον Χρήστο Βακαλόπουλο, τον Ν.Σαββάτη, τον Μ.Κούκιο, τον Δ.Αγραφιώτη, τον Γ.Μπράμο, τον Μπ.Κολώνια, τους γνωστούς σκηνοθέτες Τ.Λυκουρέση, Λ.Ξανθόπουλο και τον (σημειολόγο κριτικό) νυν σκηνοθέτη στη Γερμανία, Ν.Λυγγούρη, και τις καλές σκηνοθέτιδες Φρ.Λιάππα, Μ.Νικολακοπούλου, Α,Αγγελίδη, Μαρία Γαβαλά και Λ.Γιούργου, τον Ν.Κολοβό, τον Κώστα Θεοφιλόπουλο, τον Γ.Ζηκογιάννη, εμένα, κ.α., ένα καλό κινηματογραφικό περιοδικό, εισήγαγε μαζί με τους άλλους νέες ιδέες και συλλήψεις της ευρωπαϊκής κινηματογραφικής σκέψης, βάθυνε τη γνώση μας για τη γλώσσα του σινεμά και εμπλούτισε τον θεωρητικό λόγο για τον κινηματογράφο. Ήμουν εκεί ως συνεργάτης για πολλά χρόνια, μέχρι το κλείσιμο του Σύγχρονου Κινηματογράφου το 1984, κοντά σ' αυτές τις σχεδόν θρυλικές δυο τρεις προσωπικότητες της κριτικής, δυστυχώς ο έτερος Καππαδόκης, ο περίφημος κριτικός, συγγραφέας, σκηνοθέτης, σεναριογράφος και μουσικόφιλος, Χρήστος Βακαλόπουλος, επιστήθιος φίλος του Μισέλ, αποχώρησε σύντομα από τον μάταιο τούτο κόσμο. [Από την πρώτη, περίοδο του “Σ.Κ.” επί δικτατορίας, έχουν πεθάνει ο πρώτος αρχισυντάκτης και τότε ρηξικέλευθος θεμελιωτής του, Βασίλης Ραφαηλίδης, οι σκηνοθέτες Θοδ.Αγγελόπουλος, Κ.Σφήκας, Τ.Μαρκετάκη. Αλ.Δημητρίου, και οι Σωτήρης Δημητρίου, Κρητικός (Κ.Σκαλιόρας), κ.α.].
Στον Σύγχρονο Κινηματογράφο υπήρχε σίγουρα πολυφωνία, πολλές διαφορετικές προσεγγίσεις και αντιλήψεις, γιατί συνυπήρχαν διαφορετικής κατεύθυνσης και άποψης κριτικοί, θεωρητικοί και σκηνοθέτες από την αρχή, από τον διαπρεπέστατο Γ.Μπακογιαννόπουλο και τον κριτικό-σκηνοθέτη Γ.Κόρρα ως τον Άκη (Θόδωρο) Καλομοιράκη, μετέπειτα σκηνοθέτη και αιθουσάρχη στις ΗΠΑ, τον διευθυντή φωτογραφίας και ντοκιμαντερίστα Σάκη Μανιάτη, τον Τέλη Σαμαντά, αργότερα υπεύθυνο του πολιτιστικού της Αυγής και αρχισυντάκτη του Αθηνοράματος, τους πιο θεωρητικούς Ν.Λυγγούρη, Δ.Αγραφιώτη, Μ.Κούκιο, Κ.Θεοφιλόπουλο και τους προαναφερόμενους σκηνοθέτες και σκηνοθέτιδες. Άλλοι από τους συντάκτες και τους συνεργάτες έγραφαν απλά και κατανοητά και άλλοι ήταν πιο δύσκολοι, δυσνόητοι (Λυγγούρης). Από την προηγούμενη, παλιά γενιά του “Σ.Κ.”, εκτός από συνεργάτες, ήταν σκηνοθέτες ο πάπας του Νέου Ελληνικού Κινηματογράφου, Θ.Αγγελόπουλος – πάπας της κριτικής θεωρείτο ο Β.Ραφαηλίδης – και οι Τ.Λυκουρέσης, Τ.Παπαγιαννίδης, Γ.Κόρρας, Γ.Σμαραγδής, Κ.Σφήκας, Χρ.Παληγιαννόπουλος, Ν.Λυγγούρης, Φ.Λαμπρινός, Τ.Μαρκετάκη, Α.Δημητρίου, Π.Κοκκινόπουλος και Δ.Λεβεντάκος.
Στο περιοδικό συνεργάστηκαν και έγραψαν πολλές γυναίκες σκηνοθέτιδες, Λιάππα, Αγγελίδη (και εικαστικός), Γαβαλά (και λογοτέχνης), Γιούργου, Νικολακοπούλου, Πάσσαρη (σκηνοθέτις και στο θέατρο).
Η σχέση του Σύγχρονου Κινηματογράφου με τον ελληνικό κινηματογραφικό χώρο και το ελληνικό σινεμά, εκείνη την εποχή, ήταν ταυτόχρονα σχέσεις αντιθετικές αλλά και εποικοδομητικές, θετικές. Το περιοδικό επί Δημόπουλου και Βακαλόπουλου υποστήριξε τους σκηνοθέτες (τους αναφέρω ανάκατα) Γιώργο Πανουσόπουλο, Θοδ.Αγγελόπουλο, Σταύρο Τορνέ, Νίκο Παναγιωτόπουλο, Αλέξη Δαμιανό, Αντουανέτα Αγγελίδη, Νίκο Παπατάκη, Φρ.Λιάππα, Κώστα Σφήκα, Ν.Περράκη, Λευτέρη Ξανθόπουλο, Μαρία Γαβαλά, Τώνη Λυκουρέση, Γιώργο Κόρρα, Ν.Λυγγούρη, Σταύρο Τσιώλη, Π.Βούλγαρη, κ.α.
Πιστεύω πως το ελληνικό κινηματογραφικό και σκηνοθετικό σινάφι και η πιάτσα, κατά κανόνα υποδέχονταν αρνητικά τα κείμενα, τις κριτικές που έγραφαν και τα φιλμ που έκαναν οι άνθρωποι του Σύγχρονου Κινηματογράφου της γενιάς μας, μόνο η Φρίντα Λιάππα κι ο Λευτέρης Ξανθόπουλος τους είχαν επιβληθεί ως σκηνοθέτες. Υπήρχε, κατά την μεταπολίτευση, μια τάση "αντεκδίκησης" – λόγω σχετικής αμορφωσιάς και έλλειψης κουλτούρας – εναντίον του "διανοουμενίστικου" σινεμά που υποτίθεται πως προωθούσαμε και υπηρετούσαμε, ενώ εμείς αγαπούσαμε απλά τον ποιοτικό κινηματογράφο, τις καλές σκηνοθεσίες, καλλιτεχνικές, "διαφορετικές" ή κλασικές, και τους κινηματογραφικούς auteurs και σκηνοθέτες με δική τους σφραγίδα και προσωπικό στυλ, είτε δούλευαν στον αναπτυσσόμενο, τρίτο κόσμο, είτε στο Χόλυγουντ, ανεξάρτητους, στυλίστες, ακόμη και καλούς εμπορικούς σκηνοθέτες, ή αντιστρόφως, σκηνοθέτες ταινιών art house. Μοίρα του κριτικού είναι να τον κακοχαρακτηρίζουν οι καλλιτέχνες που εισέπραξαν μέτρια ή κακή κριτική. Εγώ γράφω σπανιότατα για ελληνικά φιλμ που δεν μου αρέσουν, παρά μόνο για λόγους πολιτικοϊδεολογικής διαπάλης πλέον, που πια δεν την πολυπιστεύω, γιατί δεν δίνω πλέον πάρα πολύ μεγάλη βαρύτητα στις ιδεολογικές προεκτάσεις των ταινιών ως βάση των κριτικών μου (προσοχή, δεν γράφω και δεν αναφέρομαι στις σημασιολογικές-νοηματικές διαστάσεις). Σημειωτέον πως σύμφωνα με έναν αναμφισβήτητο νόμο της διαφήμισης, η αρνητική κριτική προτιμάται από τον παραγωγό, από την απουσία οποιασδήποτε κριτικής, από τη σιωπή… Κατά συνέπεια το αποτελεσματικότερο θάψιμο είναι η σιωπή. Άρα γιατί να γράψω πως ένα σημερινό κομμουνιστικό φιλμ ή μια κακή ταινία ή μια ακροδεξιά ταινία είναι γελοίες;
Από την προηγούμενη, πρώτη γενιά του Σ.Κ. έτυχαν θετικής υποδοχής οι σκηνοθέτες Θ.Αγγελόπουλος, Τ.Μαρκετάκη, Τ.Λυκουρέσης, Τ.Παπαγιαννίδης, Γ.Κόρρας, Γ.Σμαραγδής, Κ.Σφήκας, τα ντοκιμαντέρ της Α.Δημητρίου και του Φ.Λαμπρινού, ο (συχνά τηλεοπτικός) Π.Κοκκινόπουλος, κ.α.
Ήμασταν τότε νέοι, αισιόδοξοι, αεικίνητοι, είχαμε καλλιτεχνικά, πολιτικά, θεωρητικά και ιδεολογικά οράματα – και μερικά ιδεολογικοπολιτικά παροράματα βεβαίως βεβαίως, ορισμένοι "βαριά κομμουνισμένοι” – και παθαίναμε καλλιτεχνικές, ιδεολογικοπολιτικές και κινηματογραφικές εξάρσεις κι υπερδιεγέρσεις, που όμως τότε οι περισσότερες είχαν ευτυχή κατάληξη γιατί ήμασταν νέοι, δυναμικοί, λειτουργικοί, δημιουργικοί κι ενεργητικοί. Μπορώ να γράψω για τις σκηνοθετικές προσπάθειες και απόπειρες, τις δυσκολίες και τα σούρτα φέρτα, την κινητικότητα των ανθρώπων και των ιδεών, τις περιπλανήσεις μας στον κόσμο του σινεμά, της τέχνης και της διανόησης, τις ανταλλαγές απόψεων, θεωριών και ιδεών, τις πολιτικές φενάκες ή τις χαρές κι ευτυχίες, τις θεωρητικές-ιδεολογικές διαμάχες, τις καλλιτεχνικές συγκρούσεις και κόντρες, ή τις πολιτικές δεσμεύσεις και τις κομματικές εντάξεις μας (κυρίως στο τότε ΚΚΕ εσωτερικού, ενδοστρεφές, μοναχικό, διανοουμενίστικο, αναθεωρητικό και ολιγομελές, και αργότερα, ορισμένων στο ΠΑΣΟΚ) και τα μύρια προβλήματα, επαγγελματικά, καλλιτεχνικά, οικονομικά, κινηματογραφικά, ανθρώπινα, εργασιακά, ψυχολογικά, σχεσιακά και άλλα, ιδίως αυτών που πάσχιζαν, συνήθως αποτυχημένα, να γίνουν και σκηνοθέτες και παραγωγοί, ακόμη και κριτικοί…

Κυκλοφόρησε, επίσης, το περιοδικό Φιλμ του Θανάση Ρεντζή, για την κινηματογραφική πρωτοπορία• η Οθόνη της Θεσσαλονίκης με αρχισυντάκτες τους Αλέξανδρο Μουμτζή, Θωμά Λιναρά• τα Κινηματογραφικά Τετράδια (1981-1987) με δημιουργό και αρχισυντάκτη τον Μπάμπη Ακτσόγλου. Επίσης τα περιοδικά για τον πειραματικό κινηματογράφο Σινεμά και Καθρέπτης του Μάκη Μωραίτη, το camera-stylo υπό τον Γ.Καραμπίτσο, το Κάμερα του Ηλία Κανέλλη και τα Αντικινηματογράφος και Κινηματογράφος & Επικοινωνία του Γιάννη Φραγκούλη.
Αργότερα εμφανίστηκε το πιο προσιτό και ανοιχτό από άποψη περιεχομένου και φόρμας, layout, περιοδικό Σινεμά, με πρώτον διευθυντή τον Γιώργο Τζώτζιο και κατόπιν με διευθυντές κι αρχισυντάκτες τους Χρήστο Μήτση, Ηλία Φραγκούλη, Κρασσακόπουλο, Δεληολάνη, Α.Ανδρεαδάκη, Μ.Κρανάκη, Λ.Κατσίκα κ.α. Εκδιδόταν για μεγάλο διάστημα από τον όμιλο του Μπόμπολα και κατέλαβε πολύ χώρο, κέρδισε πολλούς αναγνώστες, για πολλά χρόνια, με καλό προϋπολογισμό κι αρκετές πωλήσεις κάθε τεύχους, κυκλοφορώντας μέχρι πρόσφατα και διοργανώνοντας το Διεθνές Φεστιβάλ Νύχτες Πρεμιέρας, στην Αθήνα.

Υπάρχουν στα έντυπα και ιντερνετικά μέσα (Flix, Cinemagazine, Cinephilia, My film, cinepivates, κ.α.) ορισμένοι καλοί κριτικοί. Υπάρχουν κι αρκετοί που στην ουσία είναι απλά δημοσιογράφοι οι οποίοι γράφουν, σχολιάζουν και αποτιμούν oρισμένα φιλμ που βγαίνουν από τα γραφεία διανομής στις αίθουσες. Μέσω του διαδικτύου αυξάνονται οι δημοσιογραφούντες κριτικοί ή δημοσιογράφοι-κριτικοί, βρίσκουμε όμως ευκολότερα περισσότερες καλές κριτικές, ελληνικές και ξένες. Στο διαδίκτυο βρίσκεις το οτιδήποτε, το οποιοδήποτε σχόλιο οποιασδήποτε, τυχάρπαστης ποιότητας, μα και την ανάρτηση καλών κριτικών. Το ίντερνετ είναι ένα χωνευτήρι πληροφοριών, δεδομένων και γνωμών αξιοπρόσεχτων και αλλοπρόσαλλων, θετικών, δημιουργικών, εποικοδομητικών αλλά και αρνητικών, προβληματικών, ψευδών. Η κριτική κινηματογραφική ταλαιπωρείται (μα τι να πούμε τότε για τις επιβλαβέστατες για τη χώρα βλακείες που γράφονται εναντίον των εμβολιασμών ή υπέρ της χοντροκέφαλης, αναχρονιστικής, δογματικής, φανατισμένης και τοξικής πολιτικής;). Σήμερα πάνε όλα πιο γρήγορα. Η όαση είναι οι κριτικές λιγοστών λογοτεχνικών-φιλολογικών περιοδικών ή περιοδικών ποικίλης ύλης για την τρέχουσα και προσφερόμενη κουλτούρα όπως τα Lifo, Αθηνόραμα, Athens Voice, Bookpress, Fractalart, CultureNow, Μεταρρύθμιση, και ορισμένων κινηματογραφικών sites, των Flix, Cinemagazine, Cinephilia, myFILM, κ.α. διότι σήμερα, ειδικά στον κυβερνοχώρο δεν τίθεται το ποσοτικό θέμα της έκτασης (και γιατί στα προαναφερθέντα sites μπορεί ο καθένας από τους κριτικούς να αναλαμβάνει π.χ. μόνο δύο φιλμ την εβδομάδα, ενώ παλιά, στα έντυπα, συνήθως ένας έγραφε για όλα τα φιλμ και πιεζόταν πολύ, η ποιότητα και η έκταση των κειμένων του αναγκαστικά μειώνονταν). Σήμερα, επίσης, όλα τρέχουν γρήγορα για όλους, γι' αυτό και ορισμένοι διαβάζουν τις κριτικές αφού δουν το φιλμ, για να το προσεγγίσουν ή κατανοήσουν καλύτερα, και βέβαια πολλοί δεν τις διαβάζουν καθόλου, εκτός αν είναι σύντομες παρουσιάσεις με συνοπτική αξιολόγηση για να βοηθηθούν να επιλέξουν πού θα πάνε και αρκούνται, όπως και παλαιότερα, στα ταλαίπωρα αστεράκια...
Ο ρόλος της κριτικής κινηματογράφου σήμερα στο τοπίο όπως διαμορφώνεται στον κόσμο, και στην Ελλάδα ειδικότερα, θα έπρεπε να είναι να μας παρουσιάζει αμερόληπτα τι είναι το κάθε φιλμ, να το αναλύει και να το κρίνει, να ενημερώνει και να αξιολογεί απροκατάληπτα. Αντικειμενικά όμως, και ίσως αναπόφευκτα εφ'όσον σήμερα η εικόνα εκτοπίζει βαθμιαία τον πολύ λόγο, η αναλυτική κριτική φθίνει, χάνει έδαφος ενώ δεν θα 'πρεπε. Βρίσκει καταφύγιο όχι πια στα έντυπα, που υποβαθμίζονται έναντι του ίντερνετ, μα στα sites που δεν έχουν ζήτημα χώρου μιας και είναι πρακτικά άπειρος. Μάλλον όλο και περισσότεροι θεατές ταινιών, ιδίως νεότεροι, “τεμπελιάζουν” και βαριούνται τα μεγάλα κείμενα και τις βαθιές κι εμβριθείς αναλύσεις, ίσως με το δίκιο τους γιατί η γραπτή γλώσσα υποχωρεί, χάνει σε αξία ή συνοδεύεται από εικόνες. Προτιμούν λοιπόν μια συντομότατη, σαφή, συμβατική κι ακριβή ένδειξη για το αν αξίζει να δουν το φιλμ, π.χ. τα αστεράκια.
Υπάρχουν πολλά άρθρα με λάθη στο ίντερνετ, υπάρχουν όμως και πολλά αξιοσημείωτα. Είναι ένα τεράστιο παράθυρο στον κόσμο, απ' το οποίο βλέπεις πολλά αξιόλογα και σημαντικά πράγματα και πολλά σκατά, όπως ακριβώς στη ζωή. Το να μπορέσεις να ξεχωρίσεις τα προβληματικά, απορριπτέα κι αποπροσανατολιστικά κείμενα είναι θέμα προγενέστερης γνώσης, άρα είναι σύνθετο ζήτημα, κάτι που ισχύει για όλα τα θέματα και προβλήματα. Ως αναγνώστης οφείλεις να ξεσκαρτάρεις, αν μπορείς, – είναι ζήτημα παιδείας – ό,τι σου φαίνεται ανόητο, σχηματικό ή λαθεμένο για να πας παρακάτω, όπως στην καθημερινότητα και στη ζωή. Ο κριτικός μπορεί να λαθέψει αναφορικά με κάποιον σκηνοθέτη ή φιλμ, μπορεί αργότερα να αλλάξει τη γνώμη του. Άρα οφείλει να αναθεωρήσει μερικές φορές τις απόψεις του για κάποιες ταινίες...
Στην Ελλάδα, η κινηματογραφική κριτική έχει στη διάθεσή της στον τύπο και στα άλλα μέσα, ένα δικό της χώρο για να παραχθεί, κυρίως στα ειδικευμένα, κινηματογραφικά sites, στα πολιτιστικά έντυπα πάνω στην τρέχουσα κουλτούρα και τις εκδηλώσεις της (Aθηνόραμα), τα αντίστοιχα free press (Lifo, Athens Voice) και στα σημαντικά ιντερνετικά λογοτεχνικά-φιλολογικά περιοδικά (Bookpress, ο αναγνωστης, κ.α.). Εκεί που η κριτική βρίσκει τον προνομιακό χώρο για να αναπτυχθεί σήμερα είναι στα ιντερνετικά κινηματογραφικά sites (flix, cinemagazine, cinephilia, my film, cinepivates, κ.α.) Άρα εκεί είναι που υπάρχουν οι θετικές εκφράσεις και εξαιρέσεις, οι αξιόλογες κριτικές. Απευθύνονται σ’ αυτούς που εξακολουθούν να βλέπουν και να σκέπτονται, να γοητεύονται και να κρίνουν ταυτοχρόνως.